پیام سرمایه و صنعت ایران

مرجع اطلاع رسانی در سرمایه گذاری

خالی شدن سدها و زنگ خطر بی آبی

2024-06-15

خالی شدن سدها و زنگ خطر بی آبی

چکیده مطلب:

ميانگين بارش در سه‌ماهه تابستان نسبت به تابستان سال گذشته 56‌درصد کاهش داشته است.بررسي شاخص‏‏‌هاي مهم آب و هواشناسي کشور نشا‏‏‌ن مي‌دهد، ميانگين بارش کل کشور در سه‌ماهه تابستان نسبت به تابستان سال گذشته 56‌درصد و نسبت به ميانگين بارش بلندمدت تابستان 22‌درصد کاهش داشته است.

فهرست مطالب

ميانگين بارش در سه‌ماهه تابستان نسبت به تابستان سال گذشته 56‌درصد کاهش داشته است

بررسي شاخص‏‏‌هاي مهم آب و هواشناسي کشور نشا‏‏‌ن مي‌دهد، ميانگين بارش کل کشور در سه‌ماهه تابستان نسبت به تابستان سال گذشته 56‌درصد و نسبت به ميانگين بارش بلندمدت تابستان 22‌درصد کاهش داشته است. در سال آبي 1402-1401 (ابتداي مهرماه سال 1401 تا آخر شهريورماه سال 1402) نيز ميزان بارش دريافتي نسبت به سال آبي گذشته 4‌درصد افزايش و نسبت به ميانگين بلندمدت 14درصد کاهش داشته است. بررسي وضعيت بارش در استان‏‏‌هاي مختلف کشور نيز حاکي از آن است که ميزان بارش در فصل تابستان به‌جز چهار استان (لرستان، اردبيل، بوشهر و خراسا‏‏‌ن‌شمالي) در ساير استا‏‏‌‏‏‌ن‌ها نسبت به ميانگين بلندمدت کاهش داشته است. همچنين ميانگين دماي کشور در فصل تابستان نسبت به مدت مشابه سال گذشته 1.1درجه سانتي‏‏‌گراد افزايش داشته است.

بحراني‏‏‌ترين سدهاي کشور

بررسي و تحليل بازوي پژوهشي مجلس از شاخص‌هاي کلان بخش آب در سه‌ماه دوم سال 1402 حاکي از اين است که با توجه به شاخص‌‌‌هاي مهم آب و هواشناسي در سه‌ماهه تابستان، در مناطق وسيعي از استا‌‌‌ن‌هاي واقع در فلات مرکزي و جنوب کشور خشکسالي شديد و بسيار شديدي حاکم بوده است. جنوب خراسان‌‌‌‌رضوي، بخش‌‌‌هايي از خراسان‌‌‌‌جنوبي و قسمت اعظم استا‌‌‌ن‌‌‌هاي سيستان و بلوچستان، کرمان، فارس و يزد خشکسالي بسيار شديد و بخشي از استان سمنان، قم، اصفهان، جنوب خوزستان و بوشهر خشکسالي شديد را تجربه کرده‌‌‌اند. بررسي شاخص‌‌‌هاي خشکسالي نشان مي‌دهد که در اين مدت تنها در بخش‌‌‌هايي از استان گيلان، اردبيل، خراسان‌شمالي و خوزستان شرايط ترسالي حاکم بوده است.

در خصوص حوضه‌هاي آبريز فرامرزي و مشترک، در سه‌ماهه تابستان اغلب مناطق واقع در شرق و غرب کشور، بدون بارش بوده و در برخي مناطق نيز بارشي کمتر از 5ميلي‌متر داشته‌‌‌اند. تنها در شهريورماه، در بخشي از مناطق مرکزي و شما‌‌‌ل‌شرقي افغانستان بارش‌هايي رخ داده که اغلب کمتر از 10ميلي‌متر بوده است.

در دوره 12‌‌‌ماه منتهي به شهريورماه سال 1402 در اغلب کشورهاي منطقه، خشکسالي خيلي شديد تا متوسط حاکم بوده است، به ‌‌‌نحوي که شرق ترکيه، غرب افغانستان و اغلب مناطق ايران از اين خشکسالي متاثر بوده‌‌‌اند. در سه‌ماهه فصل تابستان اغلب مناطق خاورميانه، شرق درياي خزر و آسياي ميانه در معرض خشکسالي کم تا خيلي شديد قرار داشته‌‌‌اند، به نحوي که در کشور عراق «خشکسالي متوسط تا شديد»، در اغلب مناطق نيمه غربي افغانستان «خشکسالي شديد تا خيلي شديد»، در نيمه شرقي افغانستان «خشکسالي خفيف تا نرمال»، در نيمه شرقي ايران «خشکسالي شديد تا خيلي شديد» و در نيمه غربي ايران «خشکسالي خفيف تا متوسط» حاکم بوده است. در همين زمان از کشورهاي همسايه تنها ترکيه در شرايط ترسالي قرار داشته است.

پيش‌بيني‌‌‌ سازمان هواشناسي کشور نشان ‌‌‌مي‌‌‌دهد وضعيت بارش در سه‌‌‌ماهه پاييز در خاورميانه، افغانستان، ترکمنستان، ازبکستان و شرق و شمال‌‌‌شرق آسيا بي‌‌‌هنجاري مثبت و در مناطق کوچک پراکنده‌‌‌اي در مرکز آسيا بي‌هنجاري منفي خواهد بود. همچنين در اين مدت، پيش‌بيني وضعيت بارش نشان ‌‌‌مي‌‌‌دهد که در سه‌ماهه پاييز ميانگين دما در قسمت اعظم آسيا بيشتر از نرمال خواهد بود. دماي بالاتر از نرمال در عربستان‌سعودي مشهودتر خواهد بود. همچنين اين شرايط در غرب درياي خزر، شمال آفريقا، هند و شرق و جنوب شرق آسيا حاکم خواهد بود.

وقوع خشکسالي در کشورهاي همسايه

وقوع خشکسالي در کشورهاي همسايه شرقي از جمله افغانستان در کنار برخي اقدامات ساز‌‌‌ه‌اي اين کشور روي رودخانه هيرمند، موجب کاهش چشمگير آورد اين رودخانه شده و با توجه به وابستگي منابع آب استا‌‌‌ن‌هاي شرقي به‌ويژه سيستان و بلوچستان به آب ورودي از رودخانه هيرمند، تامين آب اين مناطق با چالش‌هاي جدي مواجه شده‌‌‌ است. علاو‌‌‌ه بر مشکلات مربوط به آب شرب، عدم‌تامين حق‌آبه‌هاي زيست‌‌‌محيطي، باعث ايجاد کانون‌هاي گردوغبار در اين مناطق شده و در کنار کمبود جدي آب شرب، زندگي مردم را با چالش‌‌‌هاي بسياري مواجه کرده‌‌‌ است. همچنين کاهش ميزان بارش و حاکم بودن شرايط خشکسالي در کشورهاي همسايه غربي (عراق) نيز موجب کم شدن ورودي تالاب‌ها و وضعيت نامطلوب اروندرود شده و با ايجاد کانون‌هاي گردوغبار و نفوذ به داخل کشور، استا‌‌‌ن‌هاي واقع در مناطق غربي و در برخي موارد بخش‌هاي گسترد‌‌‌ه‌‌‌اي از کشور درگير اين معضل مي‌شوند.

وضعيت ذخيره سدها

درخصوص وضعيت سدهاي کشور، بيشترين‌ درصد اختلاف ذخيره با سال گذشته تا آخر شهريورماه مربوط به سد زايند‌‌‌ه‌رود در استان اصفهان است که با 441ميليون مترمکعب ذخيره، 154‌درصد بيشتر از سال قبل ذخيره آب دارد. با وجود اختلاف فراوان با سال گذشته، تنها 36‌درصد از حجم مخزن اين سد تا آخر شهريورماه پر بوده است.

در استان سيستان و بلوچستان، چا‌‌‌ه‌نيمه‌‌‌ها با 4‌درصد ميزان پرشدگي، نسبت به ‌‌‌مدت مشابه سال گذشته 68‌درصد کاهش داشته و در شرايط بحراني قرار دارند. ذخاير سدهاي استان‌‌‌هاي فارس، کرمانشاه، هرمزگان و خراسان‌رضوي نيز افت محسوسي داشته که اين موضوع باعث کاهش سهم منابع آب سطحي در تامين مصارف شده است و اغلب سدها دچار تنش آبي به‌خصوص آب شرب بوده‌‌‌اند. سدهاي واقع در استان گلستان و داراب واقع در استان فارس عملا خالي بوده و ذخيره آنها صفر است. همچنين وضعيت سدهاي دوستي و طرق در استان خراسان‌رضوي با حدود 8‌درصد پرشدگي بحراني ارزيابي مي‌شود.

سهم اندک توليد برقابي از کل توليد برق

در فصل تابستان مجموع ميزان توليد برقابي کشور نسبت به فصل بهار، افزايش داشته و از حدود 7500مگاوات ساعت در بهار به حدود 8300مگاوات ساعت در تابستان رسيده است. به‌رغم افزايش ميزان توليد برقابي، سهم برقابي از کل توليد برق کشور در فصل تابستان نسبت به فصل بهار کاهشي بوده است. سهم توليد برقابي از کل توليد برق در فصل بهار تقريبا 8‌درصد بوده و اين عدد در فصل تابستان به 7.6درصد رسيده که کاهش ميزان توليد برقابي در شهريورماه به 1638مگاوات ساعت علت اين کاهش بوده است. در واقع، در شهريورماه با کاهش ميانگين دماي هوا و کاهش مصرف برق، ميزان توليد برقابي نيز به‌تناسب کم شده و در نتيجه سهم توليد برقابي از کل برق توليدي کشور در اين ماه به طور محسوس کاهش داشته و به 4‌درصد رسيده است.

توزيع نامتوازن اعتبارات آب

ميزان تخصيص اعتبارات در هر بخش نقش مهمي در پيشبرد اهداف مديريتي و اجرايي آن خواهد داشت. در بخش آب، مجموع اعتبارات مصوب مربوط به تملک دارايي‌‌‌هاي سرمايه‌‌‌هاي در سال 1402 بالغ بر 292540ميليارد ريال بوده که از اين ميزان، مبلغ 67هزار ميليارد ريال طي سه ماه دوم سال‌جاري تخصيص يافته که‌ درصد عملکرد بودجه در اين مدت تقريبا معادل 23درصد است.

اعتبارات تخصيص‌يافته عمدتا مربوط به برنامه‌‌‌هاي آبرساني، تاسيسات فاضلاب و ساختمان سد بوده است. با احتساب 3‌درصد اعتبارات تخصيص‌يافته در فصل بهار، مجموع تخصيص صورت‌گرفته به اين بخش در نيمه اول سال‌جاري به 26‌درصد مي‌رسد و تامين قريب به 75‌درصد اعتبارات مصوب، به نيمه دوم سال موکول شده است. توزيع نامتوازن اعتبارات در طول سال، موجب عدم‌امکان برنامه‌‌‌ريزي صحيح براي اجراي طرح‌‌‌ها، وضعيت نامطلوب مشاوران و پيمانکاران، عدم‌تحقق اهداف برنامه‌‌‌هاي توسعه و همچنين طرح‌ها و پروژ‌‌‌ه‌هاي تعريف‌شده در قانون بودجه، عدم‌پايبندي به برنامه زمان‌بندي اجراي پروژ‌‌‌ه‌ها و طر‌‌‌ح‌هاي عمراني و همچنين ايجاد ابهام در بودجه‌ريزي سال آينده خواهد شد.

وقايع مهم بخش آب

وقايع مختلف رخ‌داده در بخش آب بسته به ميزان اهميت آنها، وضعيت اين بخش را در موضوعات مختلف سازه‌‌‌اي، مديريتي، تنش‌‌‌هاي آبي، سرمايه‌گذاري و… نمايان‌تر کرده و اطلاع از آنها به شناخت بهتر وضعيت اين بخش کمک مي‌کند.

در اين راستا برخي وقايع مهم بخش آب در ‌‌‌سه‌ماه دوم سال‌جاري شامل بحراني‌تر شدن وضعيت تامين آب شرب در مناطق جنوب کشور، به‌ويژه استان سيستان و بلوچستان (عدم‌رها‌سازي حق‌آبه ايران از رودخانه هيرمند از سوي افغانستان و اعتراض رسمي کشور نسبت به اين موضوع)، وضعيت بسيار بحراني درياچه اروميه در فصل تابستان و خشک شدن قريب به صددرصدي آن، وقوع سيل در چند استان از جمله سيستان و بلوچستان، خراسان‌شمالي، اردبيل و برخي شهرهاي واقع در نوار شمالي کشور از جمله رخداد سيل شديد در شهر آستارا و ايجاد خسارت فراوان، اجراي طرح‌‌‌هاي اضطراري آبرساني در شهرها و روستاهاي داراي تنش آب شرب، اعتراض کشورهاي آسياي ميانه به سياست‌‌‌هاي آبي افغانستان و تشديد بحران آبي منطقه با تکميل کانال قو‌‌‌ش‌تپه، بازديد هيات فني ايران از ايستگاه آب‌سنجي دهراوود واقع در بالادست سد کجکي روي رودخانه هيرمند واقع در کشور افغانستان مي‌شود.

تداوم بحران تامين آب شرب

بررسي آمار مربوط به بخش آب و هواشناسي حاکي از آن است که در مقايسه با ميانگين بلندمدت، وضعيت کماکان مطلوب نبوده و چالش‌‌‌هاي اساسي مديريت منابع آب کشور به قوت خود باقي خواهد ماند و لزوم تجديدنظر در برخي سياستگذار‌‌‌ي‌‌‌هاي کلان بخش آب، مضاعف خواهد بود.

بارزترين اين سياست‌ها، لايحه قانون برنامه پنج‌‌‌ساله هفتم توسعه است که در مجلس شوراي اسلامي در حال بررسي است و از اين حيث بايد توجه کافي صورت پذيرد.

از آنجا که رفع چا‌‌‌لش‌‌‌هاي زيست‌محيطي ازجمله گردوغبار در مناطق غربي و شرقي کشور نيازمند برنامه‌‌‌ريزي عمدتا بلندمدت است، بايد توجه داشت که احتمالا در ما‌‌‌ه‌هاي آتي، پديده گردوغبار مشابه سال‌هاي قبل رخ بدهد، بنابراين آمادگي و اطلاع‌رساني در اين مورد بايد در دستور کار قرار گيرد.

لازم است وزارت نيرو به‌‌‌عنوان متولي بخش آب کشور به ‌‌‌همراه ساير دستگاه‌‌‌هاي اجرايي ذي‌‌‌ربط، نقشه راه مديريت منابع آب اين مناطق را تدوين و جهت جلوگيري از ايجاد بحران‌هاي مشابه آنچه در تابستان سال‌جاري رخ داد با اولويت، اجرايي کند.

در فصل تابستان، در حوضه‌‌‌هاي آبريز فرامرزي و مشترک واقع در شرق و غرب کشور نيز کاهش بارش و افزايش دما به وقوع خشکسالي در اين مناطق منجر شده است. متاسفانه نبود نقشه راهي مشخص و جامع در زمينه مديريت منابع آب مرزي ورودي و خروجي کشور به چالش‌‌‌هاي ذي‌‌‌ربط دامن زده و در برخي موارد ناهماهنگي‌‌‌ها و موازي‌‌‌کاري‌‌‌ها نيز موجب هدررفت سرمايه‌‌‌هاي ملي شد‌‌‌ه است.

منبع : دنیای اقتصاد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *