سناریوهای دلار در صورت توافق ؛ از کاهش موقت تا واقعیتهای ساختاری
نرخ ارز در ایران همواره چیزی فراتر از یک شاخص اقتصادی ساده بوده است؛ این نرخ، دماسنج روانی جامعه، آیینه انتظارات تورمی و مهمترین متغیری است که سرنوشت سایر بازارها را تعیین میکند. در شرایط کنونی که تفاهمنامه «یادداشت اسلامآباد» میان ایران و آمریکا امضا شده، پرسش اصلی فعالان اقتصادی این است: دلار در صورت توافق به کدام سو حرکت خواهد کرد؟ پاسخ به این پرسش، به سادگی یک پیشبینی عددی نیست، بلکه نیازمند بررسی چندین سناریوی احتمالی با درنظر گرفتن متغیرهای کلان اقتصادی، ساختارهای نهادی و روانشناسی بازار است.
سناریوی نخست: کاهش مقطعی با بازگشت تدریجی
بر اساس تحلیلهای کارشناسان اقتصادی، در خوشبینانهترین حالت و در صورت دستیابی به توافقی جامع که به رفع کامل تحریمها منجر شود، امکان کاهش حدود ۲۰ درصدی نرخ دلار وجود دارد . برخی تحلیلگران حتی کاهش موقت تا کانال ۱۴۰ هزار تومان را نیز محتمل میدانند . اما نکته کلیدی اینجاست که این کاهش، ماهیت «مقطعی» و «انتظاری» دارد، نه «ساختاری».
دلایل این کاهش موقت را باید در چند عامل جست: نخست، آزادسازی بخشی از منابع ارزی بلوکهشده ایران که میتواند به افزایش عرضه ارز در بازار کمک کند. دوم، بهبود نسبی فضای کسبوکار و کاهش حباب انتظارات تورمی که تقاضای احتیاطی برای ارز را کاهش میدهد . سوم، بازگشت بخشی از سرمایههای خارجشده به کشور که میتواند به افزایش عرضه ارز کمک کند .
با این حال، کارشناسان تأکید دارند که این کاهش قیمت، موقتی و گذرا خواهد بود. به گفته سجاد بوربور، تحلیلگر بازارهای مالی، دلار در بلندمدت حتی با وجود تفاهم، کاهش محسوسی نخواهد داشت و بر اساس متغیرهای کلان اقتصادی، نرخ دلار میتواند تا پایان سال به سطوح بالاتر از ۲۵۰ هزار تومان نیز برسد . دلیل این پیشبینی، تفاوت میان «قیمت» و «ارزش» دلار است. ارزش یک دارایی را متغیرهای کلان اقتصادی تعیین میکنند، اما قیمت تحت تأثیر عرضه و تقاضا قرار دارد و ممکن است برای مدتی از ارزش ذاتی خود فاصله بگیرد .
سناریوی دوم: تثبیت نسبی با نوسانات محدود
واقعبینانهترین سناریو از دیدگاه بسیاری از کارشناسان اقتصادی، سناریوی «نه جنگ، نه صلح» همراه با مدیریت بازار است . در این مدل، توافق بزرگ و همهجانبهای رخ نمیدهد که قیمتها را به شدت کاهش دهد، اما تنش جدیدی نیز شکل نمیگیرد که بازار را از کنترل خارج کند. در این حالت، نرخ دلار در یک کانال معاملاتی مشخص به صورت رفت و برگشتی نوسان خواهد کرد.
در این سناریو، اصلاحات ساختاری مانند کنترل کسری بودجه، یکسانسازی نرخ ارز و مدیریت نقدینگی، نقش تعیینکنندهای در مسیر نرخ ارز ایفا میکنند. همانطور که پیمان مولوی، کارشناس اقتصادی، اشاره کرده، حتی با تحقق توافق، در صورتی که اصلاحات ساختاری انجام نشود، بازار تنها بهطور مقطعی آرام میشود و سپس در وضعیت نوسانی باقی میماند؛ زیرا فشارهای تورمی همچنان پابرجاست .
……………………………………………………………………
سقف جدید طلا و دلار
……………………………………………………………………
سناریوی سوم: جهش قیمتی ناشی از تقاضای جدید
نکته متناقضگونهای که برخی تحلیلگران به آن اشاره میکنند، این است که توافق ممکن است در میانمدت به افزایش نرخ دلار منجر شود. به گفته بوربور، در شرایط فعلی که اقتصاد ایران با محدودیتهای شدید در واردات مواجه است، بخش مهمی از تقاضای واقعی برای ارز در بازار نمایان نیست. اما اگر حتی یک تفاهم نیمبند حاصل شود و امکان واردات و صادرات تسهیل شود، با توجه به خالی شدن انبارهای کشور در ماههای اخیر، نیاز به واردات افزایش خواهد یافت و همین موضوع میتواند تقاضای جدید و قابلتوجهی برای ارز ایجاد کند که قیمت را به سمت کانالهای بالاتر هدایت کند .
سناریوی چهارم: تأثیر توافق بر بازار رمزارزها
امروزه بخش بزرگی از حجم معاملات ارزی، از بازارهای فیزیکی به بستر شبکههای بلاکچینی منتقل شده و رصد روزانه قیمت تتر (USDT) به عنوان دلار دیجیتال، به اولین اولویت فعالان اقتصادی تبدیل شده است . تتر به دلیل نقدشوندگی فوری و ۲۴ ساعته، عدم نیاز به مراجعه حضوری و امکان انتقال امن به هر نقطه از جهان، سهم عمدهای از بازار ارز را به خود اختصاص داده است. بهطوری که امروز نرخ تتر، به لیدر اصلی تعیین قیمت دلار در روز کاری بعد تبدیل شده است .
در صورت توافق، انتظار میرود تتر نیز مسیر مشابه دلار فیزیکی را طی کند، هرچند به دلیل ماهیت دیجیتال و دسترسی آسانتر، واکنش آن به اخبار و تحولات سیاسی، سریعتر و شدیدتر از بازار فیزیکی خواهد بود .
جمعبندی؛ وابستگی به اصلاحات ساختاری
آنچه از بررسی سناریوهای مختلف برمیآید، این واقعیت تلخ است که سرنوشت نرخ دلار در ایران، بیش از آنکه به نتیجه توافق وابسته باشد، به اصلاحات ساختاری در اقتصاد ایران گره خورده است. توافق میتواند در کوتاهمدت به کاهش نرخ ارز و آرامش موقت بازار کمک کند، اما بدون حل مشکلات ریشهای مانند کسری بودجه مزمن، رشد بیرویه نقدینگی، نظام چندنرخی ارز و کاهش سرمایهگذاری در بخش تولید، ثبات پایدار در بازار ارز قابل تصور نیست .
در نهایت، تفاوت سناریوی توافق و تشدید تنش میتواند بیش از ۱۰۰ درصد باشد؛ به این معنا که در سناریوی خوشبینانه میتوان نرخ ارز را ۲۰۰ هزار تومان متصور بود، در حالی که در سناریوی تشدید تنش، دلار ۴۰۰ هزار تومانی نیز دور از انتظار نیست . این فاصله عظیم، نشاندهنده آسیبپذیری شدید اقتصاد ایران در برابر تحولات سیاسی و اهمیت حیاتی اصلاحات اقتصادی برای آینده کشور است.
مقالات مرتبط :
اثر جنگ بر بازار بورس و بازار بین الملل
درآمد دلاری با هوش مصنوعی
پیشبینی دلار در ۱۴۰۵
