رمزارز؛ راهی برای دور زدن تحریم‌ها

رمزارز؛ راهی برای دور زدن تحریم‌ها یا میدان نبرد جدید؟

مقدمه: اقتصاد زیرزمینی ۷.۷۸ میلیارد دلاری

دوازده ساعت پیش از آغاز حملات فوریه ۲۰۲۶، فیروز، یک کاربر تهرانی، تمام دارایی رمزارز خود را از نوبیتکس (بزرگترین صرافی ارز دیجیتال ایران) به کیف پول شخصی خود منتقل کرد. این حرکت سریع، نماد واقعیتی است که اقتصاد ایران را زیر پوست شهر دگرگون کرده: رمزارزها دیگر فقط یک ابزار سرمایه‌گذاری نیستند، بلکه به شاهرگی حیاتی برای دورزدن تحریم‌ها و حفظ ارزش دارایی‌ها تبدیل شده‌اند.

پلتفرم Chainalysis ارزش اکوسیستم رمزارزی ایران را در سال ۲۰۲۵ حدود ۷.۷۸ میلیارد دلار برآورد کرده است؛ رقمی به اندازه تولید ناخالص داخلی کشورهایی مانند لیختن‌اشتاین. اما این عدد تنها نوک کوه یخ است. آنچه این پدیده را منحصربه‌فرد می‌کند، نه صرفاً رشد آن، بلکه ساختار دوگانهای است که در آن هم شهروند عادی و هم نهادهای نظامی از یک ابزار برای اهداف متضاد استفاده می‌کنند.

—

بخش اول: کریدور طلایی رمزارزها در اقتصاد تحریمی

۱. شهروندان؛ فراری از تورم ۹۰٪ ریال

برای ایرانیان، رمزارزها بیش از هر چیز یک «لنج نجات» در برابر سقوط آزاد پول ملی هستند. از سال ۲۰۱۸ تاکنون، ریال حدود ۹۰ درصد ارزش خود را از دست داده است. در چنین فضایی، نگهداری پس‌انداز در بانک‌های داخلی به معنای تماشای ذوب شدن سرمایه در آتش تورم است.

صرافی نوبیتکس با بیش از ۱۱ میلیون کاربر (بیش از ۱۰ درصد جمعیت ایران) این نیاز را پاسخ داده است. کاربران می‌توانند ریال خود را به تتر (USDT) یا بیت‌کوین تبدیل کرده و آن را در کیف پول‌های شخصی ذخیره کنند. این فرآیند که در عمل هیچ نظارت بانکی مؤثری بر آن وجود ندارد، امکان خروج سرمایه از شریان‌های رسمی اقتصاد را فراهم می‌کند.

نکته کلیدی اما، شکاف میان نرخ ارز نیمایی و آزاد است. رمزارزها به افراد اجازه می‌دهند ارزش پول خود را با نرخ‌های بین‌المللی حفظ کنند، نه نرخ‌های دستوری دولت.

۲. دولت؛ تراشه‌های قدرت و ماینینگ استراتژیک

اما داستان از این جالب‌تر است. تخمین زده می‌شود که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) حدود ۵۰ درصد از فعالیت‌های آن‌چین رمزارزی ایران را در اختیار دارد. این حضور عظیم، رمزارزها را از یک ابزار شخصی به یک ابزار حاکمیتی تبدیل کرده است.

مکانیسم کار ساده اما هوشمندانه است: ایران از سوخت و برق یارانه‌ای خود برای استخراج (ماینینگ) بیت‌کوین استفاده می‌کند. برآوردها نشان می‌دهد هزینه استخراج هر بیت‌کوین در ایران حدود ۱,۳۲۰ دلار است، در حالی که قیمت بازار آن نزدیک به ۶۸,۰۰۰ دلار است. این «حباب سود ۹۸ درصدی» عملاً به معنای تبدیل انرژی ارزان به ارز بین‌المللی است.

نتیجه: بیت‌کوین‌های استخراج‌شده به بانک مرکزی فروخته می‌شوند و بانک مرکزی از آنها برای تأمین مالی واردات کالاهای اساسی استفاده می‌کند. در سال ۲۰۲۵، بانک مرکزی ایران بیش از ۵۰۰ میلیون دلار تتر (USDT) خریداری کرده است.

https://cdn.tabnak.ir/files/fa/news/1403/9/17/1923475_892.jpg

بخش دوم: نبرد آمریکا و داستان ققنوس دیجیتال

۱. شکار کیف پول‌های ایرانی

دولت آمریکا بیکار ننشسته است. در اواخر آوریل ۲۰۲۶، وزارت خزانه‌داری آمریکا شبکه‌ای از کیف پول‌های رمزارزی مرتبط با ایران را تحریم و حدود ۳۴۴ میلیون دلار دارایی دیجیتال آنها را توقیف کرد. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، مستقیماً اعلام کرد: «ما پولی را که رژیم تلاش می‌کند خارج از کشور جابه‌جا کند، تعقیب می‌کنیم و همه شریان‌های مالی مرتبط با آن را هدف قرار می‌دهیم.»

این عملیات که «عملیات خشم اقتصادی» (Operation Economic Fury) نام گرفته، نشان‌دهنده جهشی عظیم در توانایی آمریکا برای ردیابی تراکنش‌های بلاک‌چینی است. دیگر رمزارزها به طور خودکار «نقاب» امنیتی ندارند.

۲. بازی موش و گربه

اما هر تحریمی، پاسخی دارد. بلافاصله پس از حملات هوایی فوریه ۲۰۲۶، خروجی تراکنش‌ها از نوبیتکس ۷۰۰ درصد جهش کرد. مردم و نهادها دارایی‌های خود را از صرافی‌های تحت نظارت دولت به کیف پول‌های شخصی – که شناسایی آنها بسیار دشوارتر است – منتقل کردند.

فیروز، همان کاربر تهرانی، این منطق را به خوبی توضیح می‌دهد: «نگرانم پولی که در سرویس‌های متصل به دولت باقی می‌ماند، یا توسط مقامات دولتی توقیف شود یا در حملات سایبری از بین برود.» این ترس بی‌پایه نیست. در ژوئن ۲۰۲۵، هکرهای مرتبط با اسرائیل ۹۰ میلیون دلار از دارایی‌های نوبیتکس را نابود کردند.

—

بخش سوم: چالش‌ها و واقعیت‌های تلخ میدانی

۱. ردیابی و توقیف

در گذشته، رمزارزها به عنوان ابزاری «ناشناس» و «رهایی‌بخش» شناخته می‌شدند. اما امروز، آژانس‌های اطلاعاتی جهانی مانند Chainalysis و Elliptic به بلوغ فنی رسیده‌اند. آنها می‌توانند تراکنش‌ها را از طریق الگوریتم‌های ردیابی، به آدرس‌های فیزیکی و حتی به نهادهای خاص متصل کنند.
۲. انحصار و بی‌اعتمادی داخلی

تناقض بزرگ اینجاست: اگرچه رمزارزها برای رهایی از کنترل دولت طراحی شده‌اند، در ایران به ابزاری برای ادامه حاکمیت دولت تبدیل شده‌اند. نوبیتکس که توسط خانواده‌ای مرتبط با رهبری اداره می‌شود، عملاً یک انحصار ۷۰ درصدی را در اختیار دارد. کاربران عادی به دلیل ترس از مسدود شدن کیف پول‌های خارجی، ناچار به استفاده از همین پلتفرم‌های داخلی هستند.

۳. قطعی اینترنت و شوک‌های برق

عملیات استخراج بیت‌کوین به برق پایدار نیاز دارد. در حالی که دولت‌های پیشین ماینینگ را ممنوع کرده بودند، وضعیت فعلی پس از جنگ و حملات زیرساختی، دسترسی به شبکه پایدار را به شدت محدود کرده است.

—

نتیجه‌گیری: پناهگاه موقت یا ابرقدرت اقتصادی؟

رمزارزها راه را برای ایران باز کرده‌اند، اما این راه پرپیچ‌وخم و خطرناک است. از یک سو، آنها یک خط لوله مالی موازی ایجاد کرده‌اند که وابستگی به دلار و سوئیفت را کاهش می‌دهد. از سوی دیگر، این ابزارها خود به هدف اصلی تحریم‌های هوشمند تبدیل شده‌اند.

آیا رمزارزها راه نجات ایران هستند؟ پاسخ مثبت است، اما با یک قید بزرگ: به شرط حفظ حریم خصوصی و غیرمتمرکز ماندن. در حالی که دولت‌ها به سمت شکار تراکنش‌ها حرکت می‌کنند، تنها کسانی در این میدان باقی می‌مانند که از کیف پول‌های شخصی و صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX) استفاده می‌کنند.

توصیه نهایی برای کاربر ایرانی: آگاه باشید که هر تراکنش روی بلاک‌چین ثبت می‌شود. برای حفظ امنیت مالی بلندمدت، یادگیری استفاده از کیف پول‌های سخت‌افزاری و غیرمتمرکز و دوری از انحصار پلتفرم‌های داخلی تحت نظارت دولت، ضرورتی انکارناپذیر است. اقتصاد دیجیتال جنگ سرد جدیدی را آغاز کرده است؛ ابزارها در دستان شماست، اما دشمن در حال تماشاست.

مقالات مرتبط :
آیا هوش مصنوعی می تواند وقوع جنگ را پیش بینی کند؟
اثر جنگ بر بازار بورس و بازار بین الملل
از جنگ تا بازسازی
خرید خانه در سایه جنگ : احتیاط ، فرصت یا اشتباه؟
آمادگی بیمارستانها در زمان جنگ
بازار خودرو پس از جنگ 12 روزه