قمار صلح یا جنگ روی میز بیت‌کوین؛ دارایی دیجیتال در کشاکش تنگه هرمز
سکه در دو روی سکه
در روزهایی که تنگه هرمز به کانون تنش نظامی ایران و آمریکا تبدیل شده و هر ساعت خبری از توقف کشتی‌ها، شلیک گلوله‌های هشدار و یا مذاکرات پشت پرده به گوش می‌رسد، بازار ارزهای دیجیتال به صحنه‌ای برای قمار بزرگ «صلح یا جنگ» تبدیل شده است. بیت‌کوین، به‌عنوان بزرگ‌ترین دارایی رمزنگاری شده جهان، در این بحبوحه رفتاری دوگانه و حیرت‌انگیز از خود نشان می‌دهد که تحلیلگران را به دو اردوگاه متضاد تقسیم کرده است: گروهی آن را «طلا دیجیتال» و پناهگاه امن سرمایه می‌دانند و گروهی دیگر آن را سفته‌بازی پرریسک و هم‌مسیر با سقوط سهام فناوری معرفی می‌کنند. واقعیت اما پیچیده‌تر از این کلیشه‌هاست. گزارش پیش‌رو به بررسی این می‌کند که چگونه تحولات تنگه هرمز، قیمت نفت و انتظارات تورمی به بیت‌کوین شکل می‌دهد و چرا سرمایه‌گذاران ایرانی امروز بیش از هر زمان دیگری با «قمار» صلح یا جنگ بر سر سفره نوسانات این بازار روبه‌رو هستند.
بخش اول: تنگه هرمز، اهرم فشار بر بیت‌کوین
ارتباط میان تنگه هرمز و بیت‌کوین مستقیم نیست، اما از مجرای «قیمت نفت» و «انتظارات تورمی» کاملاً معنادار می‌شود. با تشدید درگیری‌ها در اردیبهشت و خرداد ۱۴۰۵، قیمت نفت برنت به بالای ۱۰۳ دلار در هر بشکه جهش کرد . این افزایش قیمت حامل‌های انرژی، بلافاصله زنجیره تورم را به حرکت درآورد. پیش‌بینی می‌شد که فدرال رزرو آمریکا برای مهار تورم ناشی از گرانی انرژی، ناچار به تداوم سیاست انقباضی و افزایش نرخ بهره باشد.
اینجا نقطه اتصال به بیت‌کوین است. افزایش نرخ بهره، هزینه نگهداری دارایی‌های غیرسودده مانند بیت‌کوین را بالا می‌برد و سرمایه‌گذاران را به سمت دارایی‌های امن‌تر (مانند اوراق قرضه خزانه‌داری آمریکا) سوق می‌دهد. نتیجه آن شد که بیت‌کوین تحت فشار فروش سنگین قرار گرفت و از کانال ۸۲ هزار دلاری در اوایل ماه مه به زیر ۷۷ هزار دلار در تاریخ ۲۰ مه ۲۰۲۶ (۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵) سقوط کرد . تحلیلگران «خط دفاعی ۷۵ هزار دلاری» را نقطه عطفی برای بیت‌کوین در برابر این شوک ژئوپلیتیک می‌دانند .
بخش دوم: بیت‌کوین؛ طلا دیجیتال یا سهام فناوری؟
جالب‌ترین تناقض در رفتار بیت‌کوین در جریان بحران کنونی دیده می‌شود. در روزهای نخست آغاز درگیری نظامی (اواخر بهمن و اسفند ۱۴۰۴)، بیت‌کوین همراه با بازار سهام آمریکا (Nasdaq) ریزش کرد و رفتار یک دارایی پرریسک را نشان داد . در آن لحظات، سرمایه‌گذاران نهادی برای تأمین نقدینگی، بیت‌کوین را فروختند و طلا (که همزمان صعود کرد) خریدند.
…………………………………………………………………………….
بیشتر بخوانید :رفتار بیت کوین در سایه جنگ
……………………………………………………………………………
اما روایت در میان‌مدت تغییر کرد. شش هفته پس از شروع درگیری، بیت‌کوین نه تنها ضررهای خود را جبران کرد، بلکه حدود ۲۰ درصد بالاتر از سطح پیش از درگیری ایستاد، در حالی که طلا از قله خود عقب‌نشینی کرد . این رفتار دوگانه، ماهیت «هیبریدی» بیت‌کوین را آشکار می‌سازد: در وهله اول با یک شوک، مانند سهام ریسکی عمل می‌کند، اما در صورت تداوم بحران و تشدید نگرانی از تورم و بی‌اعتباری پول‌های فیات، به سمت نقش «طلای دیجیتال» متمایل می‌شود.
بخش سوم: باج‌گیری نظامی و فرار سرمایه به سوی امنیت غیرمتمرکز
اما شاید مهم‌ترین جنبه «قمار صلح یا جنگ» برای شهروندان ایرانی، مفهوم «خروج اضطراری» (Emergency Exit) است. هنگامی که سیستم بانکی متوقف می‌شود، حساب‌های ارزی مسدود می‌گردد و ریال روزانه ۲۰ درصد ارزش خود را از دست می‌دهد، بیت‌کوین به عنوان ابزاری برای انتقال ارزش بدون نیاز به مجوز بانک مرکزی یا غول‌های فناوری ظاهر می‌شود .
تحلیلگران استراتژیست ارشد بازار معتقدند: «اگر شما در امارات متحده عربی هستید و نیاز دارید سریعاً سرمایه خود را از آن کشور خارج کنید، بیت‌کوین بخرید» . در بحبوحه تهدید به بستن تنگه هرمز و خطر تبدیل شدن منطقه به منطقه ممنوعه نظامی، بیت‌کوین به عنوان یک «شناور نجات» غیرمتمرکز عمل می‌کند که تحت کنترل هیچ دولت یا نیروی نظامی نیست. این همان «حق بیمه بحران» است که ارزش بیت‌کوین را در برابر «سکه صلح» طلا مقاوم نگه داشته است. داده‌ها نشان می‌دهد میزان استفاده از بیت‌کوین در ایران در بحران اخیر به حدود ۲.۲ درصد تولید ناخالص داخلی رسیده است .
نتیجه‌گیری: سفره‌ای که روی موج نفت و موشک نوسان می‌کند
واقعیت آن است که بیت‌کوین در شرایط فعلی نه یک شرط‌بندی احمقانه است و نه یک طلای افسانه‌ای. این دارایی، آینه تمام‌نمای نااطمینانی‌های جهان است. اگر جنگ ادامه یابد و نفت بالای ۱۰۰ دلار بماند، فدرال رزرو عقب‌نشینی نمی‌کند و بیت‌کوین برای هفته‌ها در رنج ۶۵ تا ۷۵ هزار دلار گرفتار خواهد ماند . اما اگر «قمار صلح» برنده شود و توافقی برای آتش‌بس و بازگشایی مسیرهای تجاری حاصل گردد، نفت فروکش می‌کند و فضا برای بازگشت بیت‌کوین به کانال صعودی فراهم خواهد شد.
در این میان، سرمایه‌گذار ایرانی که با التهاب قیمت دلار، مسکن و خودرو دست به گریبان است، بیش از هر ملت دیگری سهم دارد در نوسانات این میز قمار. بیت‌کوین، برای او نه یک فناوری انتزاعی، بلکه حکم «خروجی اضطراری» از بحرانی است که نامش «تنگه هرمز» است.
.
مقالات مرتبط :
نظر اقتصاددانان برجسته تر در تاثير سياست بر اقتصاد
آیا در 2024 رونق به اقتصاد جهانی باز می گردد؟
